هم از ديرباز ثابت شده است كه نويكنده‌هاى پادشاهان هخامنشى حاوى لغات مادى فراوان است ، ولى شمار كلمات مادى بايد خيلى بيش از آنچه تصوّر مىكنند باشد . معمولا كلماتى را مادى يا منسوب به لهجه‌هاى شمال غربى مىدانند ، كه ظاهر و خصوصيات صوتى آشكارا شاهد تعلّق آنها به زبان‌هاى شمال غربى - نه « جنوب غربى » - ايران باشد . گمان مىرود كه در فرهنگ لغات كتيبه‌هاى هخامنشى ، واژه‌هاى مادى خالص ديگر نيز هست كه در پارسى باستان استعمال نمىشده ، اينك كشف آنها متعذّر است . منتها در اين خصوص گاهى مىتوان از زبان عيلامى نو مدد يافت ؛ چه زبان مزبور بسيارى از كلمات السنهء ايرانى را به وام گرفته ؛ و اكثر اين واژه‌ها را از زبان پارسى اخذ نموده ، كه اين خود از ويژگىهاى صوتى آن كلمات هويداست . به‌علاوه ، مسلّم است كه لغات بسيارى نيز وجود داشته كه در زبان مادىهاى ايرانى و زبان باستانى پارسى مشترك بوده است « 1 » . اين نكته را هم بايد افزود كه اخيرا روشن گرديده است كه قوم ماد از تركيب بقاياى قبايل بومى « كاسى » با تيره‌هاى نورسيدهء ايرانى ( آريايى ) پديد آمده ، تأثير زبان و دين كاسيان در ميان طوايف مادى بسيار قوى بوده ، چندان‌كه گمان مىرود اصل قبيلهء مشهور « مغان » ماد از همان تيره‌هاى كاسى / كاشى بوده باشد . اما در باب خطّ و كتابت مادى علاوه بر نگره‌هاى پيشگفته ، كارشناس برجستهء متون ميخى - داندامايف - هم ضمن تأييد اين مطلب كه در كتيبهء بيستون مانند ساير كتيبه‌هاى هخامنشى ، مقدار زيادى لغت و جمله وجود دارد كه از زبان مادى اقتباس شده ، مىافزايد كه اسامى خاص ايرانى هم به صورت فارسى باستان نيامده ، بلكه به صورت مادى آمده‌اند . در اينكه مادها خطّ ميخى مخصوص به خود داشته‌اند ترديدى وجود ندارد ؛ و اينكه آن خطّ در فارسى باستان نيز نفوذ زيادى داشته است ؛ اينك بسيارى از محقّقان معتقدند كه ما بين خط ميخى بابلى و عيلامى از يك طرف ، و خط ميخى ايرانى از طرف ديگر يك خطّ « مادى » وجود داشته ، منتها در باب خصوصيات و كيفيت آن اطلاعى در دست نباشد . بنابراين ، دربارهء پيدايش خط ميخى ايران از خط ميخى مادان نمىتوان از روى اطمينان بحثى كرد . هرتسفلد گفته است كه نشانهء كج در

--> ( 1 ) . تاريخ ماد ( دياكونوف ) ، ص 453 - 454 . / ايران در دوران نخستين پادشاهان هخامنشى ( داندامايف ) ، ص 82 و 120 .